Vidikovci i katuni

Vidikovci

Prostor Opštine Foča je veoma raštrkan i različite nadmorske visine: od 395m na ušću Ćehotine u Drinu, u samom gradu, do 2386m na vrhu Maglića, a 75% površine je iznad 700m/nv. Sa vrhova planina, brojnih uzvišenja i brežuljaka pruža se izvanredan pogled na živopisan krajolik i pejsaže. Postoje mnoge lako pristupačne pozicije, vidikovci, od kojih izdvajamo neke:

Gradac

U neposrednoj blizini Foče je lokalitet Gradac ili  Gradačka stijena, na kojem je nekada bilo utvrdjenje i koje je imalo vojno-osmatračku funkciju.

Ovaj vidikovac se nalazi sa lijeve strane Drine, iznad samog gradskog naselja, Najkraći put za Gradac je onaj na lijevoj obali od mosta, kod zgrade Opštine, gdje postoji staza, i uspon traje oko 45 minuta. Takodje postoje i duža staza kojom se ide sa donjeg drinskog mosta, na Šište (45 minuta hoda) i odatle vodoravno se može stići za 20 minuta.

Sa ove se pozicije pruža pogled ka dolini Drine, u dužini oko desetak kilometara, takodje prema Ćehotini uzvodno 4-5km, kao i prema vrhovima  planina: Maglić, Zelengora, Treskavica , Ljubišnja... 

Nadmorska visina Gradačke stijene je 889m.

Posebno je lijep pogled na panoramu grada: ušće Ćehotine u Drinu.

Zlatni Bor

U pravcu Pljevalja, na 25-om km nalazi se selo Zavajit. Od Zavajita se odvaja put desno desetak kilometara do Zlatnog bora, do same ivice kanjona rijeke Tare.

Kao na dlanu vide se kanjoni Pive i Tare kao i sastavci-mjesto nastanka Drine, a u vidokrugu je i srednjovjekovni grad Soko sa manastirom, rezidencija Hercega Stjepana. Ako vas vrijeme posluži vidjećete vrhove Bjelasice, Komova, Maganika, Durmitora, Ljubišnje, Maglića, Volujaka,  Zelengore, Treskavice, Igmana,Bjelašnice, Romanije...

Pružajući pogled u krug vidi se, kako reče jedan mještanin, pola svijeta! Nadmorska visina ovog vidikovca koji se još zove Strmena stijena je 989m. U neposrednoj blizini je još jedan, ali samo za alpiniste izazovan vrh zvani Kuk sa nadmorskom visinom 1110 m.  

Dulin Brijeg

 Na pravcu od Foče ka Čelebiću i Pljevljima, na 35-om kilometru u mjestu Borje je raskrsnica puteva. Lijevo se ide ka Čelebiću i dalje ka Rijeci i Pljevljima, a desno put vodi ka Meštrevcu. Desetak kilometara dalje na uzvišenju kod kod jednog zaseoka, put se račva na  lijevo - ka gornjem Meštrevcu i desno - prema Vranovini, gdje se nakon 2,5 km put „izbija“ na plato kanjona Tare kod sela Dulin brijeg. Na samoj površi tog platoa postoji bezbroj zgodnih vidikovaca (najvisočiji 1384 m/nv) odakle se vide kanjoni Sušice, Tare i Pive, kao i druga strana kanjona na Crnogorskoj teritoriji. U krug se pruža pogled na planine: Durmitor, Bioča, Maglić, Volujak, Zelengora, Treskavica kao i na Pivske planine sa okolnim površima.

Srednja visina ovog platoa kao vidikovca je 1384 m i sa ovog mjesta se prave najljepši snimci kanjona Tare!  

Vranovina

Uzvodno od Dulina brijega (tri kilometra), a sve platoom kanjona, se nalazi  selo Vranovina po svemu neobično, zapravo egzotično! Selo je na samoj granici RS-Crna gora. Nadmorska visina površi je 1340-1550 metara. Dubina kanjona Tare, na mjestu gdje postoji kozja staza kojom se može sići u sami Kanjon, tačnije  Markovića mlinu, je 882m. Samo 150 metara nizvodno hrbatom je jedan od najljepših vidikovaca sa kojeg se vide kanjoni rijeka Tare ,Pive i Sušice kao i planine koje okružuju ovaj krajolik: Komovi,  Durmitor, Maglić, Volujak, Vučevo, Bioča, Zelengora, Treskavica.....

Borić(kod Jezera Donje Bare na Zelengori)

Kada krenete od jezera Donje bare, prijatnom stazom u dužini 400m koja vodi ka ivici kanjona Sutjeske, doćićete do vidikovca  Borić (1680 m/nv). Sam vidikovac je smješten izmedju Siljevice i Planinice, ali bez obzira što su ovi vrhovi viši od Borića pozicija mu je takva da dominantno „izlazi“na oštru strminu prema Sutjesci odakle se vidi cijeli kanjon i planine: Vučevo, Maglič, Volujak, prašuma Perućica, Dragoš sedlo i Prijevor, dolina Tjentišta, ostaci starih gradova Vratar i Vratac, kao i Kosman. 

Katuni 

Svi balkanski narodi su dobri stočari. Brigu o svojim stadima vode tokom cijele godine. Tako u ljetne sušne periode, svoja stada „izgone“ na planinske pašnjake da bi ih prehranili i istovremeno skupljali mlijeko, spravljali razne vrste sira i kajmaka od čega i žive. Na kraju sezone se izvjestan broj stočnih grla proda i jedan dio se kolje i suši meso za zimnicu. Period proveden na planini je u zavisnosti od uslova koje planina pruža, odnosno dužine ispaše. Obično to biva od  početka juna do kraja septembra.

Na dobrim pašnjacima, uz dobre izvore vode ili jezera sagrade svoje ljetnje stanove ili katune. Sam pojam stan je slavenskog porijekla, a katun je ostavština Ilira. Sagrade se najmanja dvije prostorije koje su namjenjene za sakupljanje bjelog mrsa kako ga planištari nazivaju i prostorija za spravljanje hrane i spavanje pastira. Obavezno je imati psa ovčara koji ima značajnu ulogu kod čuvanja stoke. U skoroj prošlosti je bilo na desetine katunskih naselja po planinskim pašnjacima Vučeva, Zelengore, Maglića i Ljubišnje.

Danas je ostalo samo nekoliko porodica koje provedu ljetnje mjesece na planinskim pašnjacima u svojim katunima.

Nadajmo se da će u narednim vremenima biti više katuna i pastira i kako će katunska naselja privući pažnju turista u kojima će provoditi dio svog odmora na čistom zraku, pijući čistu vodu i sviježe mlijeko. U katunima se život odvija tiho, jednostavno i idilično.